बंगलादेशतर्फ पुनः सुरु भयो ४० मेगावाट विद्युत् निर्यात, पाँच महिनामा डेढ अर्ब हाराहारी आम्दानी हुने

काठमाडौं / नेपालले सोमबारदेखि बंगलादेशतर्फ ४० मेगावाट विद्युत् निर्यात पुनः सुरु गरेको छ। वर्षायाम तथा उच्च उत्पादनको अवधिलाई लक्षित गर्दै आगामी नोभेम्बर १५ सम्म पाँच महिनाका लागि विद्युत् निर्यात हुने भएको हो।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार त्रिशुली र चिलिमे जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादित क्रमशः १८.६० मेगावाट र २१.४० मेगावाट गरी कुल ४० मेगावाट विद्युत् बंगलादेश पठाउन अनुमति प्राप्त छ। नेपाल–बंगलादेशबीच प्रत्यक्ष प्रसारण संरचना नभएकाले भारतीय विद्युत् सञ्जाल प्रयोग गरेर निर्यात गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। त्यसैले विद्युत् व्यापारका लागि भारतको स्वीकृति अनिवार्य रहँदै आएको छ।

भारतीय पक्षबाट प्राप्त स्वीकृतिअनुसार यी दुई आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत् सन् २०२९ अक्टोबर २ सम्म बंगलादेश निर्यात गर्न सकिनेछ। नेपालले गत वर्षदेखि वर्षायाममा अतिरिक्त विद्युत् बंगलादेश बिक्री गर्दै आएको छ।

यस वर्ष पनि जुन १५ देखि नोभेम्बर १५ सम्म विद्युत् निर्यात हुने भए पनि बंगलादेशले थप २० मेगावाट आयात गर्ने इच्छा व्यक्त गरेको प्रस्ताव भने कार्यान्वयनमा आउन सकेको छैन। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कामु कार्यकारी निर्देशक दीर्घायूकुमार श्रेष्ठका अनुसार आवश्यक भारतीय ट्रान्जिट तथा व्यापार स्वीकृति प्राप्त नभएकाले थप विद्युत् निर्यात सम्भव नभएको हो।

नेपाल–बंगलादेश ऊर्जा सचिवस्तरीय संयुक्त निर्देशक समिति (जेएससी) को सातौँ बैठकले हाल आयात भइरहेको ४० मेगावाटमा थप २० मेगावाट जोड्ने सहमति गरेको थियो। तर भारतबाट आवश्यक अनुमति नआएकाले उक्त योजना रोकिएको छ।

गत वर्ष पाँच महिनाको अवधिमा नेपालले बंगलादेशमा करिब १४७ गिगावाट–आवर विद्युत् निर्यात गरेको थियो। प्रतियुनिट ६.४० अमेरिकी सेन्टका दरले भएको बिक्रीबाट नेपालले ९.४३६ मिलियन अमेरिकी डलर आम्दानी गरेको थियो। हाल अमेरिकी डलरको विनिमयदर बढेकाले यस वर्षको आम्दानी केही बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।

हालको विनिमयदरअनुसार ४० मेगावाट विद्युत् निर्यातबाट मात्रै पाँच महिनामा करिब एक अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ आम्दानी हुने अनुमान गरिएको छ। यद्यपि प्रसारण प्रणालीमा हुने प्राविधिक क्षतिको प्रभाव भने आम्दानीमा पर्नेछ।

नेपालले भारतीय बजारमा मात्रै १,१२५ मेगावाट विद्युत् बिक्रीको अनुमति प्राप्त गरिसकेको छ। २०७८ कात्तिक १६ गतेबाट भारतमा औपचारिक रूपमा विद्युत् बिक्री सुरु गरेको नेपालले प्रारम्भमा ३९ मेगावाट मात्रै निर्यात अनुमति पाएको थियो। अहिले भारत र बंगलादेशका लागि गरी कुल १,१६५ मेगावाट विद्युत् बिक्री स्वीकृति प्राप्त भइसकेको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को साउनदेखि चैतसम्मको नौ महिनामा भारत र बंगलादेशमा विद्युत् बिक्रीबाट २० अर्ब ४१ करोड ५६ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको छ। सोही अवधिमा भारतबाट विद्युत् खरिदका लागि ७ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ खर्च गरिएको छ।

साउनदेखि मंसिरसम्मको पाँच महिनामा मात्रै नेपालले २,७१४ गिगावाट–आवर विद्युत् निर्यात गरेको थियो, जुन अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ३८ प्रतिशतले बढी हो। गत आर्थिक वर्षको पहिलो पाँच महिनामा विद्युत् निर्यातबाट १३ अर्ब २३ करोड ६७ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको थियो।

हाल देशको जडित विद्युत् उत्पादन क्षमता करिब ४,३०० मेगावाट पुगेको छ। सरकारले आगामी आर्थिक वर्षभित्र थप १,०४० मेगावाट उत्पादन थप्ने लक्ष्य राखेको छ। लक्ष्य पूरा भए नेपालको जडित क्षमता ५,५०० मेगावाट नाघ्नेछ।

प्राधिकरणका अनुसार आइतबार नेपाल विद्युत् प्राधिकरण, सहायक कम्पनी तथा निजी क्षेत्रबाट करिब २,५०० मेगावाट विद्युत् उत्पादन भएको थियो। सो दिन कुल ऊर्जा माग ६० हजार ४२८ मेगावाट–आवर रहेकामा आन्तरिक खपत ४३ हजार ५०२ मेगावाट–आवर थियो। उच्च मागको समयमा आन्तरिक माग २,१७६ मेगावाट मात्रै रहेकाले अतिरिक्त विद्युत् भारततर्फ निर्यात गरिएको थियो। आइतबार मात्रै नेपालले भारतमा अधिकतम ५३६ मेगावाटसम्म विद्युत् निर्यात गरेको तथ्यांक छ।

बंगलादेशले माग गरेको थप २० मेगावाट विद्युत्का लागि आवश्यक स्वीकृति प्राप्त भए आगामी वर्षदेखि कुल ६० मेगावाट निर्यातको बाटो खुल्नेछ। ऊर्जा उत्पादन निरन्तर बढिरहेका बेला क्षेत्रीय विद्युत् व्यापार नेपालका लागि विदेशी मुद्रा आर्जनको महत्त्वपूर्ण आधार बन्दै गएको छ।