अमेरिका–इरान युद्धविरामको प्रभाव : कच्चा तेलको मूल्य भारी गिरावट

काठमाडौं / अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य तथा स्ट्रेट अफ होर्मुजमार्फत हुने समुद्री यातायात पुनः सञ्चालन गर्ने दिशामा प्रारम्भिक सहमति बनेको संकेत सार्वजनिक भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा तीव्र गिरावट देखिएको छ। विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख नाकामध्ये एक मानिने होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खुल्ने अपेक्षाले बजारमा लामो समयदेखि जोडिएको भूराजनीतिक जोखिमको मूल्य घटाउन थालेको हो।

सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रतिब्यारेल ३.५८ डलर अर्थात् ४.१ प्रतिशतले घटेर ८३.७५ डलरमा झरेको छ। अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्लुटीआई) पनि ४.०१ डलर अर्थात् ४.७२ प्रतिशतले घट्दै ८०.८७ डलरमा कारोबार भएको छ। दुवै सूचक गत मार्चयताकै तल्लो स्तरमा पुगेका हुन्। यसअघि शुक्रबार पनि तेलको मूल्य तीन प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको थियो।

पाकिस्तानले मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरिरहेको पृष्ठभूमिमा अमेरिका र इरानबीच आगामी शुक्रबार स्विट्जरल्यान्डमा समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर हुन सक्ने संकेत आएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले होर्मुज क्षेत्र पुनः निःशुल्क रूपमा सञ्चालनमा आउने तथा इरानी बन्दरगाहमाथि लगाइएको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हटाइने बताएका छन्।

इरानको अर्ध–सरकारी मेहर समाचार एजेन्सीका अनुसार प्रस्तावित मस्यौदामा इरानी व्यवस्थापनअन्तर्गत ३० दिनभित्र स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः सञ्चालनमा ल्याउने व्यवस्था समावेश गरिएको छ।

बजार विश्लेषकहरूका अनुसार तेल आपूर्ति पुनः सामान्य लयमा फर्किने अपेक्षाले व्यापारीहरूलाई मूल्य पुनर्मूल्यांकन गर्न प्रेरित गरेको छ। केसीएम ट्रेडका प्रमुख बजार विश्लेषक टिम वाटररका अनुसार पछिल्ला महिनाहरूमा तेलको मूल्यमा थपिएको भूराजनीतिक जोखिम अहिले तीव्र रूपमा घट्दै गएको छ।

विश्वको कुल तेल तथा तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) आपूर्तिको करिब २० प्रतिशत हिस्सा ओसारपसार हुने होर्मुज जलडमरूमध्य तीन महिनाभन्दा बढी समयदेखि युद्धको प्रभावमा पर्दा विश्व बजारले ठूलो मात्रामा ऊर्जा आपूर्ति गुमाएको थियो। यही कारण तेलको मूल्यमा निरन्तर दबाब सिर्जना भएको थियो।

यद्यपि, बजारको ध्यान अब अर्को महत्वपूर्ण प्रश्नतर्फ केन्द्रित भएको छ—क्षेत्रीय उत्पादकहरूले उत्पादन र निर्यात क्षमता कति छिटो पुनःस्थापित गर्न सक्छन् भन्ने विषयमा। साथै, युद्धका कारण प्रभावित जलमार्गमा अन्तर्राष्ट्रिय जहाजहरूको आवागमन कति चाँडो सामान्य बन्छ भन्ने चासो पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बनेको छ।

कमोडिटिज रणनीतिकार विवेक धरका अनुसार हाल केही अनिश्चितता बाँकी रहे पनि होर्मुजमार्फत हुने तेल आपूर्ति युद्धपूर्वको स्तरको ६०–७० प्रतिशतसम्म मात्र पुगे पनि बजार सन्तुलन पुनःस्थापित गर्न पर्याप्त हुन सक्छ। यद्यपि, यसले वर्षको अन्त्यसम्म ब्रेन्ट क्रुड प्रतिब्यारेल ८० डलरको हाराहारीमा रहने अनुमानमा केही जोखिम भने थपेको उनले बताएका छन्।

इरानका उपपरराष्ट्रमन्त्री काजेम गरबाबादीले प्रारम्भिक सहमतिसँगै ६० दिनको युद्धविराम अवधिमा थप व्यापक सम्झौताका लागि वार्ता अघि बढाइने बताएका छन्। आईजी मार्केट्सका विश्लेषक टोनी सिकामोरका अनुसार आगामी चरणका वार्ता, विशेषगरी आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित विषयहरू अझै अनिश्चित रहेकाले कच्चा तेलको मूल्य तत्कालै धेरै तल झर्ने सम्भावना भने सीमित देखिन्छ।