तीन महिना मात्रै बाँकी, एसियन हाइवेको पूर्वी खण्ड ४६ प्रतिशत मात्रै सम्पन्न

झापा / राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय व्यापारिक कनेक्टिभिटीका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिएको एसियन हाइवेअन्तर्गत काँकडभिट्टा–लौकही सडकको पूर्वी खण्ड निर्धारित समयमै सम्पन्न हुने सम्भावना कमजोर बन्दै गएको छ । ठेक्का सम्झौता सकिन अब करिब तीन महिना मात्रै बाँकी रहँदा आयोजनाको भौतिक प्रगति ४६ प्रतिशतमा सीमित भएपछि निर्माण सम्पन्न हुने समयसीमामाथि प्रश्न उठेको हो ।

काँकडभिट्टा–केर्खा सितापुरीसम्मको ४५ किलोमिटर सडक खण्ड निर्माणका लागि एभ्रास्कोन–कालिका जेभीसँग २०८० कात्तिक २ गते सम्झौता भएको थियो । २०८० माघ १९ गतेबाट निर्माण सुरु भएको यो आयोजना तीन वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्यसहित १० अर्ब ६ करोड रुपैयाँमा ठेक्का दिइएको थियो ।

काँकडभिट्टा–लौकही सडक आयोजना (पूर्वी खण्ड) का आयोजना प्रमुख सुनीलबाबु पन्तका अनुसार दुई वर्ष नौ महिना बितिसक्दा आयोजनाको समग्र भौतिक प्रगति ४६ प्रतिशत पुगेको छ । हालसम्म ४५ किलोमिटर सडकमध्ये दुवैतर्फ गरी १४ किलोमिटर सडकमा मात्रै कालोपत्रे सम्पन्न भएको उनले जानकारी दिए ।

सडकसँगै निर्माण भइरहेका प्रमुख पुलहरूको प्रगति पनि अपेक्षाअनुसार हुन सकेको छैन। कन्काई, बिरिङ र निन्दा नदीमाथि निर्माणाधीन ३०० मिटरभन्दा लामो तीनवटा पुलको भौतिक प्रगति २७ प्रतिशत पुगेको छ । ती पुलमा प्रिकास्ट ग्रिडर लन्चिङको काम भइरहेको र आगामी सेप्टेम्बरदेखि स्टिल आर्क संरचना निर्माण सुरु गर्ने तयारी रहेको आयोजना कार्यालयले जनाएको छ ।

यी तीन पुल निर्माणको जिम्मा कोभेक–क्रेजसी–टुन्डी जेभीले ५ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँमा पाएको हो ।

आयोजना प्रमुख पन्तले हालको निर्माण गति हेर्दा तोकिएको समयभित्र पूर्वी खण्ड सम्पन्न गर्न कठिन हुने संकेत देखिएको बताए । यद्यपि एसियाली विकास बैंक (एडिबी) को ऋण सहयोगमा सञ्चालित आयोजना अन्तर्गत अन्य खण्डमा निर्माण कार्य भने अघि बढिरहेको उनको भनाइ छ ।

काँकडभिट्टा–लौकही सडक आयोजना अनुसार पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत काँकडभिट्टादेखि सुनसरीको लौकहीसम्म १२० किलोमिटर सडकलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार चार लेनमा स्तरोन्नति गर्ने योजना छ। यसमध्ये हाल ९५.७६ किलोमिटर सडकको स्तरोन्नति कार्य विभिन्न खण्डमा अघि बढिरहेको छ ।

आयोजनाको कुल लागतमध्ये एडिबीले ३०० मिलियन अमेरिकी डलर र नेपाल सरकारले ६२.४७ मिलियन अमेरिकी डलर बराबरको वित्तीय व्यवस्थापन गरेको छ।

दुई लेनको विद्यमान पूर्व–पश्चिम राजमार्गलाई चार लेनमा विस्तार गरी एसियन हाइवेका रूपमा विकास गर्ने योजनाले पूर्वी नेपालको बढ्दो सवारी चाप व्यवस्थापन, सीमापार व्यापार विस्तार तथा पर्यटन प्रवर्द्धनमा उल्लेखनीय योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

स्थानीयवासीका अनुसार निर्माण ढिलाइका कारण सडकमा धुलो, हिलो र अव्यवस्थित यातायातको समस्या लामो समयदेखि झेल्नुपरेको छ । व्यवसायीहरूले पनि सडक विस्तार सम्पन्न भएपछि भारतलगायत एसियाली मुलुकसँगको व्यापार सहज हुने, ढुवानी लागत घट्ने तथा औद्योगिक गतिविधिमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन् ।

एसियन हाइवे रुट–२ अन्तर्गत नेपालको पूर्वी नाका काँकडभिट्टा हुँदै पूर्व–पश्चिम राजमार्ग पार गरी पश्चिमको वनबासासम्मको मार्ग दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सडक सञ्जालको महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो । यही रुट थाइल्यान्डको बैंककबाट म्यानमार, बंगलादेश र भारत हुँदै नेपाल प्रवेश गरी पुनः भारतको दिल्ली हुँदै पाकिस्तानको कराँचीसम्म जोडिन्छ । यसै रुटको अर्को शाखा भारतको रक्सौलबाट वीरगन्ज, नारायणगढ, काठमाडौं, धुलिखेल, बाह्रबिसे र तातोपानी हुँदै चीनको ल्हासासम्म पुग्ने अन्तरदेशीय सडक सञ्जालका रूपमा विकास गरिएको छ ।

पूर्वी नेपालका औद्योगिक, सीमावर्ती तथा व्यापारिक क्षेत्रसँग प्रत्यक्ष जोडिएको यो आयोजना समयमै सम्पन्न हुन नसक्दा अपेक्षित आर्थिक, व्यापारिक तथा पर्यटन लाभ प्राप्त गर्न अझै समय लाग्ने देखिएको छ ।